Hoe werkt je menstruatiecyclus?

Wat je cyclus precies is

Je menstruatiecyclus is de terugkerende voorbereiding van je lichaam op een mogelijke zwangerschap. Elke cyclus rijpt er een eicel, wordt het slijmvlies in je baarmoeder opgebouwd, en wordt dat slijmvlies weer afgebroken als er geen bevruchte eicel is ingenesteld. Dat afbreken is je menstruatie.

We tellen een cyclus van dag 1, de eerste dag met echt bloedverlies, tot en met de laatste dag voor de volgende menstruatie. Een paar dagen spotting vooraf telt niet als dag 1; het echte bloeden wel. Dat klinkt als een detail, maar het maakt uit als je je cyclus bijhoudt: een verkeerd geteld startpunt schuift alle voorspellingen op.

Een concreet voorbeeld

Stel, je wordt op 3 maart ongesteld en op 31 maart opnieuw. Dan was je cyclus 28 dagen: 3 maart was dag 1, en 30 maart de laatste dag van die cyclus. Word je de volgende keer pas op 3 april ongesteld, dan was die cyclus 31 dagen. Beide zijn normaal, en dit soort variatie is precies waarom een gemiddelde app-voorspelling vaak net naast jouw werkelijkheid zit.

De vier hormonen die alles sturen

Achter de schermen wordt je cyclus geregisseerd door een gesprek tussen je hersenen en je eierstokken, met vier hormonen als boodschappers. Wil je hier dieper in duiken, lees dan de aparte gids over hormonen in je cyclus.

• FSH (follikelstimulerend hormoon) komt uit je hersenen en geeft aan het begin van je cyclus het startsein: een groepje eiblaasjes in je eierstok begint te rijpen.
• Oestrogeen wordt gemaakt door het winnende eiblaasje. Het bouwt het baarmoederslijmvlies op en stijgt door de hele eerste helft; veel vrouwen voelen dat als toenemende energie en helderheid.
• LH (luteïniserend hormoon) piekt kort en krachtig zodra oestrogeen hoog genoeg is. Die piek zet binnen ongeveer 24 tot 36 uur de eisprong in gang; ovulatietesten meten precies deze piek.
• Progesteron neemt na de eisprong het stokje over. Het houdt het slijmvlies in stand en werkt kalmerend maar ook vertragend; het hangt samen met het rustigere, soms prikkelbaardere gevoel van de luteale fase.

Komt er geen zwangerschap, dan stort de productie van oestrogeen en progesteron in. Die daling is het signaal waarop je menstruatie begint, en de cyclus start opnieuw.

De vier fases, stap voor stap

Dezelfde cyclus kun je ook bekijken als vier fases die je door de maand heen meenemen. Elke fase heeft een eigen uitgebreide gids.

1. Menstruatie (ongeveer dag 1 tot 5)

Je hormonen zijn laag en het slijmvlies verlaat je lichaam. Veel vrouwen hebben minder energie en meer behoefte aan warmte en rust. Kramp hoort er tot op zekere hoogte bij; ondraaglijke pijn niet. Lees meer in de gids over je menstruatie.

2. Folliculaire fase (na je menstruatie tot de eisprong)

Oestrogeen stijgt en dat voelen veel vrouwen als frisse energie, zin om te beginnen en makkelijker schakelen. Dit is voor veel vrouwen de fase waarin nieuwe dingen starten het lichtst voelt. Lees meer in de gids over de folliculaire fase.

3. Ovulatie (ongeveer drie tot vier dagen rond de eisprong)

De LH-piek laat de rijpe eicel vrijkomen. Oestrogeen is op zijn hoogst en veel vrouwen voelen zich energiek, sociaal en zelfverzekerd. Dit zijn ook je vruchtbare dagen. Lees meer in de gids over de ovulatie.

4. Luteale fase (na de eisprong tot je volgende menstruatie)

Progesteron domineert. De eerste dagen voelen vaak nog stabiel; richting het einde dalen alle hormonen en kunnen PMS-klachten opspelen. Lees meer in de gids over de luteale fase.

Belangrijk om eerlijk te zijn: de lengte van deze fases verschilt per vrouw en per cyclus. Vooral de folliculaire fase is rekbaar; de luteale fase is meestal stabieler, rond de 12 tot 14 dagen. Standaard schema's met vaste dagnummers zijn dus hooguit een vertrekpunt, nooit jouw waarheid.

Wat is normaal en wat niet

Dit valt binnen normaal

• Een cycluslengte tussen 21 en 35 dagen, en een paar dagen verschil van cyclus tot cyclus.
• Menstruaties van ongeveer twee tot zeven dagen, de eerste dagen het hevigst.
• Meer of minder zin, energie en eetlust in verschillende fases.
• Tijdelijk onregelmatiger zijn in de puberteit, na een zwangerschap, in de jaren voor de overgang, bij stress of na het stoppen met de pil.

Hiermee ga je naar je huisarts

• Je menstruatie blijft langer dan drie maanden weg zonder zwangerschap.
• Je cycli zijn structureel korter dan 21 of langer dan 35 dagen.
• Je bloedt zo hevig dat je elk uur moet verschonen, of je verliest stolsels groter dan een flessendop.
• De pijn is zo erg dat je je dag niet doorkomt; dat kan op bijvoorbeeld endometriose wijzen.
• Je bloedt tussen je menstruaties door of na de seks, of je patroon verandert plotseling blijvend.

Niets op deze lijst betekent automatisch dat er iets ernstigs speelt, maar het zijn stuk voor stuk dingen die een huisarts wil weten. Een bijgehouden overzicht van je cycli maakt dat gesprek concreter en korter.

Wat je cyclus met je dag doet

De hormonale golfbeweging stopt niet bij je baarmoeder. Oestrogeen en progesteron beïnvloeden ook je hersenen, je slaap, je temperatuur en je stofwisseling. Daarom voelen veel vrouwen echte verschillen in energie en stemming door de maand heen, presteert je training soms anders per fase (zie sporten op je cyclus) en kan je eetlust in de luteale fase toenemen (zie voeding per fase).

Twee eerlijke kanttekeningen. Eén: de verschillen zijn gemiddelden en niet bij iedereen even sterk; er zijn vrouwen die weinig van hun fases merken, en ook dat is normaal. Twee: je cyclus is een van de vele factoren naast slaap, stress, voeding en wat het leven die week van je vraagt. Je fase verklaart veel, maar niet alles.

Zo helpt faze je je eigen patroon te vinden

Alles hierboven beschrijft het gemiddelde. Maar jij bent geen gemiddelde: jouw cyclus heeft zijn eigen lengte, zijn eigen ritme en zijn eigen gevoelige dagen. Daarom werkt faze met een dagelijkse check-in van een paar tellen: energie, stemming, focus en eventuele klachten. Na twee tot drie cycli laat de app zien hoe jouw fases eruitzien, in plaats van je een standaardschema op te leggen. Je eerste cyclus is bewust een leercyclus: faze doet dan nog geen stellige voorspellingen, want die zouden nergens op gebaseerd zijn.

Lees verder in de kennisbank

Of bekijk het hele overzicht van de kennisbank.

Veelgestelde vragen

De informatie op deze pagina is algemene uitleg over de menstruatiecyclus en geen medisch advies. Heb je klachten of vragen over je eigen situatie, ga dan naar je huisarts of verloskundige.